Зубайдат Шябанова

 
Хайлин инсанариз «гизаф бицIидар айи хизан» кIури ебхьруган, дурариз финансар гьуркIри адруваликан, сикин дарди урччурайи палтарикан, хулаъ гьаммишан тамашйирин ва ишбан сесер айиваликан, бицIидариккан дурцнайи дадайикан фикрар гъюру. Ав, гизаф дюшюшариъ гьаци ву, амма, иллагьки, гьадму хизанариъ бахтнан, шадвалин ва гьюрматнан гьиссарин гьякьикьат лапра кьувватлуб ву.

Гьаму макьала гьязур апIайиз узу шубур дишагьлийихъди сюгьбатар гъухунза. Дурар вари гизаф бицIидар айи, уьмриъ жюрбежюр читинвалар алахьу, сар-сариз ухшар адру яшайиш хъапIрайи табасаран шубар ву. Дурар сатIи апIурайи саб важиблу лишан а. Дурари сарира чпи ктабгъу уьрикан саб дакьикьайира гьяйиф гъапIундар.

Диана Мягьямедова, юкьур бицIирин дада, Дагъустандин Огни шагьур: «Учуз юкьур бицIир ачуз: шубур риш ва сар бай. Йиз жилир хизандиъ айи сар бай вуйи, гьаддиз варидариз ич хизандиъ бай духьну ккундийи. Шубур шуран кьяляхъ Аллагьди учуз бай багъиш гъапIну».
Диана сижар бабахъди ва сижар абайихъди яшамиш шула. Дугъан жилир саб вазли ляхниъ, саб вазли хулаъ, вахтайин къайдайиинди лихура. Жилир адру вахтна гвачIниндин ляхнар, бицIидар мектебдиз, бицIидарин багъдиз гьаувал, дурарин дарсариз фикир тувувал, хураг апIувал ва жара ляхнар сар дугъан гъюнариин ал.
«Сар веледдиз вая юкьур бицIириз цIийи палтар сатIиди гъадагъуб саб дар. Гизаф бицIидар айи хизандиз харжар гизаф удучIвуру. Гъяфатар, колбаса, мороженое ва жара ицци-ужудар бицIидариз гьаммишан ккунду. Мидланра гъайри, ич сижари улихьдин йисари аьхю гъардшар-чйирин палтар дурарин кьяляхъ хъайидари алахьури гъахьи аьдатарикан кIуру. Амма гьамусдин бицIидариз гьаруриз цIийи ва ужуб ерийин палат ккунду. Гъададабгъуз чара адар.

 
Сабсана учIру месэла, ич хизан сатIиди наанкIа гъягъюз гьязур гъахьиган арайиз гъюру. Таксийихъ хъайидариз юкьур бицIир гъадагъуз ккундар. Мидланра гъайри, хизандин бюджет кьюд агъзур манат артухъ удубчIвура кIури, гьюкуматдин выплатйирра туврадарчуз. Официальный кагъзариъ учу девлетлуйир ву кIура, амма маважиб гъяйиз гьарсаб аьбаси гьисабнаъ айич. Му анжагъ саб терефтIан дар. Тму терефну вари читинвалар ккагъуз ва гьархуз гъитру. Му уьмур ву. Фукьан бицIидар аш, бахтра гьаци гизаф шулу. Мурар гьавайи гафар дариз. Йишвну дахъуз гъягъру бицIидари уву хабаъ тIаърувал, аьхюну шуру бицIи чуччун кушарин ургъа апIрувал, гъардши, кючейиъ чйирихъан хъюгъри, улихь гьудучIврувал кьимат адру ва гафариинди пуз даршлу уьмрин бахт ву».
Дугъриданна, дурарин хизан лап албагуб ву. Гъуншйир саки гьар хябяхъган дурарин икриз мани чайрахъна уч шулу, фицики Мягьямедоварин хул’ан мани ва ицци хурагнанси, дугъри уьмрин умун нефес ва гьава гъюру.

Разият Аьлимурадова, хьур балин дада, Дербент шагьур: «Узу гьарган аьхю хизандикан фикрар апIури гъахьунза, фицики ич хизандиъ айидар узуна гъардаштIан дайча. Ич гъулаъ саки вари хизанариъ 5-6 бицIир айи. Учу дурариин бахилди шуйча. Магьа узуз я чи адарзуз, я чвуччвуз чве адар.
Учу рази апIурайиб гьадму вуки, узуз хьур бай азуз, хъа гъардшиз шубур байна кьюр риш.
Узу хьурид баярихъди шагьрин паркдиз вая магазиндиз гъафиган, инсанар, асас вуди дишагьлийир узухьинди наразивалиинди лигурайивалин шагьид шулза. Хайлиндари узуз ебхьури, «ляхин хътрувалиан бицIидар апIура», «садакьа ча кIури гъючIвна», «мукьан бицIидар мугъу фици уьрхюра» ва жара гафар кIуру. Хъа учву лигай йиз бицIидариз! Мектебдиъ дурар вари заан кьиматариз урхура. Аьхюну баяр Дербентдиъ хайлиндариз ужудар спортсменарси машгьур ву.

 
Узу йиз уьмриъ сар касдиз фукIара ча гъапир дарза, я кIурира дарза. Я гьюкуматдикан, я чIуру ният айи касарикан фукIара ккундарзуз. Аллагьди узуз веледар аьхю апIуз ва дурариз ужуб тербия тувуз кюмек ва кьувват тувди».

Марьям Аьбдуллаева, юкьур бицIирин дада, Мягьячгъала шагьур: «БицIидари узуз гьякьикьатдиъ дада фицир духьну ккундуш улупну. Я саб жюрейин игьтияж, тIалаб, кьимат дарди чпи ккун апIуз улупну. Жилир хизандин кIул, йиз мюгьюббат, йиз кюмек ву. Хъа бицIидари сабдихьна тевуз даршлу бабвалин шадвал багъиш гъапIунзуз.

 
Хизандихъди сатIиди гьапIу вахт узуз таза аман тувру ва гьиссар кьувватлу апIру шаду дакьикьйир вузуз. Веледар аьхю гъахьну. Аьхю бай ДГТУ-йиъ лихура, шубар студентар ву, хъа бицIину бали 8-пи класс ккудубкIну. Шубари хябяхъган хурагназ стол кабалгну, вари хизандиз уьлихъна теклиф апIруган, адаш дурарихьинди инчI кади, разиди лигуру. Ахюну бали узуз кми-кмиди зенг апIури, «дада, узуз уву ккундузуз», кIуру. Му бахт масу гъадабгъуз шлуб дар. Думу бахт гьар йигъан, жвуван ляхнариинди ва гьяракатариинди жвуву тербияламиш дапIну жвуву арайиз хруб ву».

 
Гизаф бицIидар айи хизанарин бахтнан сир фтиъ аш ич сюгьбатнаъ хизандин психолог Зарема Гьямзаевайи ктибтнийи.
«Гизаф бицIидар айи хизан рябкъруган, ухьуз сабпи нубатнаъди анжагъ зиълан вуйи шикил рябкъюрахьуз: дурцнайивал, сикинсузвал, пул гьудрубкIрайивал. Амма думу хизанарин бахт бицIидарин кьадарнаъ адар. Бахт дурарихъди вуйи аьлакьйирин мани рафтариъ а. Сабпиб, дицисдар хизанариъ бицIидари яшарин бицIиди амиди пай апIуз, ккилигуз, кюмек апIуз дубгъура. Дурар бицIи вахтнан арайиъ жавабдар ва асиллу дару инсанар шулу. Му психикайиз зиян дар, аьксина, уьмрин важиблу тажруба ву. Кьюбпиб, хизандиъ дада вая жара касар дурцнайиган, имбудар кюмекназ гъюру. Мушваъ ялгъуз сар бицIир айи хизанариъси дарди, вари терефариан мугъаятвалин ва хатIасузвалихьан уьрхювалин гьиссар кьувватлу шулу. Шубубпиб, гизаф веледар айи бабариз фтиъ вушра шадвал абгуз ва бахтлу хьуз аьгъя.

 
Гизаф веледар айи хизан – му шаду, бахтлу, читин, амма, гьаддихъди сабси, гьякьикьи аьдати уьмур ву. Аьхю хизандин бахт кюлфетарин кьадарнаъ ваъ, хъа чпин веледар ялгъузди дарувал гьисс апIувалиъ а. Дурар чпи-чпиз фунуб вахтнара кюмекназ гъюрувалиъ, сар-сарин гъайгъушнаъ шлувалиъ а», – аьлава гъапIну психологди.
Гьаму макьалайин игитар аьдати аьхю хизан ва бицIидарихьна ккунивал гьар йигъан чпин мани рафтариинди ва ляхнариинди субут апIурайи аьдати дадйир ву.
Ва, йиз фикриан, му ухьуз варидариз варитIан асас дарс ву. Фицики бахт вари гьииди арайиз гъюбаъ ваъ, хъа веледарин кьадарназ дилигди, хизан бахтлу апIбаъ а.